इश्क़ विश्क़ (Translation of my Marathi Poem )

तुम्हें क्या लगता है, मैं तुमसे इश्क़ विश्क़ करती हूँ?

चलो हटो, ऐसा कुछ नहीं।

ये तो बस मेरे दिल बहलाने के सारे चोचले है

तुम्हारे बारे में सोचना, तुम्हारे प्यार में उदास होना

येना सारे मेरे नशे है

मन को रिझाने के सारे पैंतरे है

तुम्हें क्या लगता है, मैं तुमसे इश्क़ विश्क़ करती हूँ?

चलो हटो, ऐसा कुछ नहीं।

प्रेम आखिर में क्या होता है?

ख़ुद की ही कुछ ज़रूरतोंको पूरा करने के लिए होता है सारा

तुम्हें प्रेमपत्र लिखके आनंद मुझे मिलता है, तुमसे प्यार करके ख़ुशी मुझे मिलती है।

तुम्हारे बिरह में व्याकुल होके मन की तह तक मैं जाती हूँ।

पर आखिर में तुम्हारे बारे में सोचने वाला मन तो मेरा ही होता है ना? वो अनुभव भी मेरा ही होता है ना?

तुम्हें क्या लगता है, मैं तुमसे इश्क़ विश्क़ करती हूँ?

चलो हटो, ऐसा कुछ नहीं।

तुमसे मिलने के बाद, मेरे मन में बचे हुए तुम मुझे बहुत कुछ देके जाते हो।

वो मेरे मन में बसे हुए तूम, तुमसे कितने अलग होते हो,

मतलब आखिर में, मेरे मन में बसे हुए तुम कोई अलग ही हो ना?

तुम तो बस एक निमित्त मात्र हो

अंत में,  मैं, मेरे लिए, मेरे आत्मा के लिए ही सब कुछ है

बाकी सब शून्य है।

हिंदी तू मेरी प्यारी मौसी है।

मराठी मेरी माता है तो हिंदी तू मेरी मौसी हैं।

क्यूंकि तुम दोनोकी माता संस्कृत है।

मेरी माँ मुझे बहोत प्यारी है

पर ऐ मौसी तू भी मेरी माँ जीतनी ही प्यारी है।

जो अपनापन माँ देती है वही अपनापन तू भी देती है।

तू मुझे बहोत सारे भारतीयोंसे जुड़ने का मौका देती है।

ऐ हिंदी तू तो मेरी प्यारी मौसी है।

मेरी माँ और तुम शादी के बाद अलग अलग घरोमें चली गयी

दोनों घर के थोड़े रीतिरिवाज अलग है

जिसे हम व्याकरण कहे सकते है

पर तुम दोनोंकी आत्मा एक ही है

जिसे हम शब्द कहे सकते है।

तुम दोनोंको ही तुम्हारे संस्कारोने सर्वसमावेशी बनाया है।

इसलिए तुम दोनों भी कितने सारे बाकी भाषाओंके शब्द आपने में समाती हो  

यही तो अपनी संस्कृति है जिसका मुझे अभिमान है।

ऐ हिंदी तू तो मेरी प्यारी मौसी है।

ए हिंदी तू तोह विश्व व्यापी है

अंजान शहर में, अंजान सडकोंपे, अनजान लोगोंसे

जब तुम्हे सुनती हु तो बस सारा डर निकल जाता है

और रिश्ते अपनेआप बनते है।

ऐ हिंदी तू तो मेरी प्यारी मौसी है।

हमारी फिल्मोंके जरिए विश्व के कोने कोने में तुम पहुंच जाती हो

अपनी मधुर गीतोंसे सबका दिल बेहलाती हो

अपने समृद्ध साहित्य से कितनोंको प्रेरित करती हो

ऐ हिंदी तू तो मेरी प्यारी मौसी है।

ए हिंदी तू ना ही सिर्फ मेरी माँ की

पर बहु सारी बाकी भाषाओंकी भी बड़ी बेहेन हो

अपनी सारी बेहेनोंको लेके आगे बढना

अपने शब्दरूपी अलंकारोंकी बहनोंकेसाथ आदानप्रदान करना

और बस ऐसेही समृद्ध होती जाना।  

और दुनिया की सर्वश्रेष्ठ भाषा बनना

क्यूंकि ऐ हिंदी तू तो मेरी प्यारी मौसी है।  

Varsha 11-Sep-2020

कोरोना तू ना देवासारखा आहेस (Version 1)

कोरोना तू ना देवासारखा आहेस 

कुणाचा तुझ्या असण्यावर विश्वास आहे, कुणाचा नाही 

कुणाला तुझी प्रचिती येते कुणाला नाही 

कुणाला प्रचिती येऊन देखिल तुझे आस्तित्व मानायचे नाही 

खरच, कोरोना तू ना देवासारखा आहेस 

 देवाची म्हणे 33 कोटी रुपे 

कोरोना म्यूटेट होऊन म्हणे तुझी देखिल अनंत रुपे ?

ईश्वर म्हणे चराचरात आहे 

कोरोना, म्हणे तू देखिल चराचरात आहेस ?

खरच, कोरोना तू ना देवासारखा आहेस 

कुणी म्हणतं पूजाअर्चा करुन देव भेटतो 

कुणी म्हणतं  उपास तापास करुन तो भेटतो 

कुणी म्हणतं  यज्ञ याग, तपश्चर्या करुन देव भेटतो 

कोरोना तुझे देखिल तसेच आहे म्हणे ?

कुणी म्हणतं तू स्पर्शातून येतोस 

कुणी म्हणतो तू हवेतून येतोस 

कुणी म्हणतो तू ना एक नुसतीच पसरविलेली भिती आहेस 

कुणी म्हणतो घरात थांबा, म्हणजे तू भेटणार नाहीस 

कुणी म्हणतो बाहेर पडा, तुझ्यात काही जास्त दम नाही 

कुणी म्हणतं तुझ्यावर काहीच औषध नाही, 

कुणी म्हणतं आयुर्वेद, होमिओपथी ने तू पळतोस 

कुणी म्हणतं अलोपथी ने तू पळतोस 

खरच, कोरोना तू ना देवासारखा आहेस 

पण कोरोना देव म्हणे तारक असतो 

आणि तू म्हणे संहारक आहेस?

कोण आहेस कोण तू कोरोना ?

तू खरच आहेस का नाही आहेस ?

खरं काय आहे कोरोना ,

ते तुझ्याबद्दल फक्त तुलाच माहिती 

अगदी जसे ते देवाबद्दल फक्त देवालाच माहिती 

खरच, कोरोना तू ना देवासारखा आहेस

कोरोना तू ना एक कोडं आहेस (Version2)

कोरोना तू ना एक कोडं आहेस
कुणाचा तुझ्या असण्यावर विश्वास आहे, कुणाचा नाही
कुणाला तुझी प्रचिती येते कुणाला नाही
कुणाला प्रचिती येऊन देखिल तुझे आस्तित्व मानायचे नाही
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस

देवाची जशी 33 कोटी रुपे
तशी कोरोना म्यूटेट होऊन म्हणे तुझी देखिल अनंत रुपे ?
ईश्वर म्हणे चराचरात आहे
कोरोना, म्हणे तू देखिल चराचरात आहेस ?
साऱ्या विश्वाला तू हैराण केलेस
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस

कुणी म्हणतं तू स्पर्शातून येतोस
कुणी म्हणतो तू हवेतून येतोस
कुणी म्हणतो तू ना एक नुसतीच पसरविलेली भिती आहेस
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस

कुणी म्हणतो घरात थांबा, म्हणजे तू भेटणार नाहीस
कुणी म्हणतो बाहेर पडा, तुझ्यात काही जास्त दम नाही
कुणी म्हणतं तुझ्यावर काहीच औषध नाही,
कुणी म्हणतं आयुर्वेद, होमिओपथी ने तू पळतोस
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस 

कुणी म्हणतं तू लॅब मधे तयार झालास
कुणी म्हणतं तू वटवाघुळातून आलास
पहिले म्हणे मास्क घालू नका
आता म्हणे मास्क घाला
कुणी काय म्हणतं कुणी काय
साऱ्या विश्वाला तू वेडं केलं
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस 

आता शास्त्र देखिल अंधश्रद्धा आहे का
असं वाटायला लागलय
मंगळावर जाण्याच्या वल्गना करणाऱ्या माणसाला
एका साध्या विषाणुने होत्याचे नव्हते केले आहे
रोज एक कॉंस्पिरसी थेअरी येते
खरे काय खोटे काय समाजेनासे झाले आहे 
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस 

तू दिसत नाहीस पण
तुझ्यामुळे अनेक लोकं मेली, अनेक घरे उध्वस्त झाली
पूर्ण विश्वाची उलथापालथ झाली
आता तू माणसाच्या मनात, संवेदनात अत्र तत्र सर्वत्र आहेस.
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस

कुणी म्हणतं बरं झालं कोरोना तू आलास
ह्या धकाधकीच्या आयुष्याला लगाम लागला
निसर्ग पुन्हा डोलायला लागला
माणसाच्या उन्मादाला चांगलीच चपराक बसली
कोण आहेस कोण तू कोरोना ?
तू खरच आहेस का नाही आहेस ?
खरं काय आहे कोरोना ,
ते तुझ्याबद्दल फक्त तुलाच माहिती
आमच्यासाठी मात्र
खरच, कोरोना तू ना एक कोडं आहेस

Varsha Nair

बाढ़

अच्छा हुआ बाढ़ आई , सब कुछ अपने साथ ले गयी 
भली बुरी यादे भी उसके साथ बहे गयी 
वे करके गयी मुझे पूरी तरह से रिक्त 
और हो गयी मै सारे बोझोंसे मुक्त 

अच्छा हुआ बाढ़ आई
और मुझे एहसास दिलाई 
की अनुभव भला हो या बुरा 
पिटारे में बंद हो जाते ही 
बन जाता है एक बोझ काही हिस्सा 

अच्छा हुआ बाढ़ आई
और सबकुछ खाली कर गयी 
ये अनगिनत बोझ उठाके चलने वालोंको 
बिलकुल हलका हलका सा कर गयी 

अच्छा हुआ बाढ़ आई
और सबको समझाई 
की कुछ नहीं है यहाँ तेरा या मेरा 
सभी है तोह सिर्फ ये प्रकृति का 
तू भी तो ये प्रकृति का ही हिस्सा है 
आखिर मिटटी बनकर तुम्हे भी तो इसी बाढ़ में बेहेना है 

अच्छा हुआ बाढ़ आई 
और सबकुछ शुरू से 
शुरुआत करने के 
संकेत दे गई 
रिक्त मेरी झोली, रिक्त मेरा मन,
रिक्त मेरा तन और ...
पावन मेरा आत्मा 

वर्षा 22/11/2019

‘जजMental hai kya?’

कालच ‘जजMental hai kya?’ हा चित्रपट पाहिला’

‘कंगनाची fan असल्याने हा चित्रपट न बघणं शक्यच नव्हतं. 

चित्रपट प्रचंड आवडला. कंगनाचे काम लाजवाब... Outstanding... Effortless...

हा चित्रपट अनेक पातळ्यांवर समजण्यासारखा आहे. ह्याला अनेक पदर, कंगोरे  आहेत. प्रत्येकजण आपापल्या कुवतीनुसार त्याला उलगडून समजून घेऊ शकतो. थोडासा abstract, offbeat आणि experimental आहे.

पण तरीही तो कुठेही slow अथवा boring होत नाही.

पहिला half अनेकांना आवडतो कारण त्यात अतिशय intelligently humor अथवा विनोद पेरलेले आहेत. त्यामुळे पहिला half अनेकांना आवडतो. दूसरा half अनेकांना झेपत नाही कारण तो अजूनच abstract होत जातो. ज्यांना तो समजतो त्यांना तो half देखिल आवडतो.

ह्या कथेची नायिका हि मनोरुग्ण आहे तिला psychiatrist ची treatment देखिल चालु आहे, आणि तिच्या मनोविश्वातून ह्या चित्रपटाचे narration होते, पण at the same time ते नायकाच्या मनोविश्वातून देखिल होते. नायक हा रूढार्थाने normal असलेला आहे.

आपल्यासमोर दोन्ही बाजूंचे narration येते. मग खरे काय ? आणि कुणाचे ?

रूढार्थाने normal असलेली माणसे किती normal असतात ? बाहेरच्या जगासमोर सगळे अलबेल आणि व्यवस्थित आहे अशी भासवणारी माणसे खरी किती normal असतात? 

आणि सर्वात शेवटी ‘Normal’ म्हणजे काय ? Normal माणसे चांगलीच असतात का? अशा अनेक पैलूंना आणि layers ना हा चित्रपट स्पर्श करतो.

आपण प्रत्येक frame मधून जर अनेक पदर उलगडू शकलो तर हा चित्रपट तुम्हाला विलक्षण आनंद देऊन जाईल.

हयात murder mystery आहे, पण मला वाटते ती केवळ चित्रपटाचा मूळ मुद्दा समजवून, पटवून देण्यासाठी वापरण्यात आलेला एक नाममात्र incidence आहे.

हयात actually protagonist प्रेक्षकांशी mind games खेळतात.

खरं सांगू कंगना मला ही तुझीच गोष्ट वाटली. जगाने eccentric, वेडी असे तुला ठरविले. सत्यासाठी तू प्राणपणाने लढतेस, समोर कोण आहे ह्याची तमा बाळगत नाहीस, परिणामांची पर्वा न करता तू सत्य लोकांसमोर मांडतेस, अजिबात diplomatic नाही आहेस, स्पष्टवक्ती आहेस, आजूबाजूला काय चालु आहे, देशात काय चालु आहे ह्याचे तुला भान आहे, रूढार्थाने heroine जशी असते... just like a show piece तशी तू नाहीस. .. तुझे पाय घट्ट जमिनीत रोवलेले आहेत.

पण तरीही लोक तुझ्या गोष्टीवर, तुझ्या narration वर शंका घेतात, तू वेडी म्हणून तुला ignore करतात... अगदी अगदी त्या चित्रपटातील बॉबी सारखेच.

चित्रपटाचा नायक मला कोणासारखा वाटला हे सांगायची गरज आहे?

अगदी सगळं कसं ideal, normal-normal आणि glossy भासणारं कोण बरे आहे कंगना ?

चित्रपटातील Bobby आवडली अगदी तू आवडतेस तशीच.

वेडं बनून लढ, शहाणं बनून लढ... पण तू अशीच लढ ...

शहाण्यात पण वेडा असतो आणि वेड्यात पण शहाणा असतो... शेवटी सगळ्यांत एक 'मेंटल' असतो...

(कंगना वरचा long overdue लेख हा नाही, हा चित्रपटावरील आहे )

सैराट --- एक झिंगाट अनुभव

असं म्हणतात कि कुठलिही निर्मिती एकदा लोकांना अर्पण केली कि ती लोकांची होऊन जाते. प्रत्येक जण तिला आपापल्या मनचक्षुंनी, आपापल्या अनुभव विश्वातुन आणि पर्यायाने आलेल्या पुर्वग्रहातुन, आपापल्या कुवतीनुसार बघतो. आपापले अर्थ काढतो आणि त्याचा आस्वाद घेतो.

’सैराट’ मला असाच बघायचा होता, पुर्णपणे मोकळी, कोरी पाटी घेउन. कुठल्याही गोष्टीचा कुठलाही अर्थ न लावता, जस दिसेल तस फक्त मेंदुमधे record करत, त्याचे कुठलेही analysis न करता बघायचा होता.

आणि मी तसाच बघितला. आवडला. खरंच आवडला. त्यातिल एक एक फ्रेम तुमच्या मेंदुवर अतिशय ठळक impression पाडत जाते, तुम्हाला नको असेल तरिही. तुम्ही अचंबित होत जातात, कि अरे ह्यातिल विश्व माझ्या विश्वाच्या खूप खूप दूरचे आहे, हे असे मी कधी अनुभवलेले नाही, पाहीलेले नाही, आणि तरिही मला ते भावतं आहे.

चित्रपटाच्या जमेच्या बाजु आणि काही highlight scenes असे....

१. त्याचा Rawness. कुठल्याही प्रतिथयश कलाकाराला, अथवा acting school मधुन शिकुन आलेल्या कलाकारांना घेउन कचकड्याचे गावचे वातावरण तयार केलेले नाही. अगदी संपुर्ण cast (except ज्योती सुभाष) अशी थेट त्याच गावातुन उचललेली. हे त्या चित्रपटाचे वैशिष्ठ आहे. कोणी स्मिता पाटील, नंदिता दास, शबाना आझमी अथवा तत्सम कसलेल्या अभिनेत्री अथवा, नसिर, ओम किंवा तत्सम कसलेले अभिनेते नाहीत.

तरिही सर्वांचा उत्कृष्ट अभिनय.

२. हिरो आणि हिरोईन दोघेही अतिशय आवडले. आर्ची (रिंकु) तर आहेच छान, तिचे कौतुकही होते आहे, पण मला तर परशा पण खुप आवडला.

३. सगळ्या रुढ नायिकेच्या कल्पनांना झुगारुन देणारी, बिन्धास्त आर्ची. बुलेट, ट्रॆक्टर चालविणारी, घोडसवारी करणारी आणि पिस्तोल देखिल चालविणारी आर्ची हि खरोखर वाघिण आहे. नायकाला बिन्धास्त response देणारी, आव्हान देणारी रांगडी आर्ची कुणालाही भावेल, भुरळ पाडेल अशिच आहे.

हि नायिका खरे तर बिन्धास्त आणि नायक लाजरा बुजरा कवी मनाचा आहे. म्हणजे नायिका हिच खरी चित्रपटाची हिरो आहे (रुढार्थाने मान्य ’हिरो’ च्या व्याख्येनुसार).

लग्न झाल्यानंतरही, हैद्राबादला जेव्हा एक मवाली मुलगा तिच्याकडे टक लावुन बघत असतो तेव्हा कुठेही घाबरुन न जाता, परशाला न उमगु देता, स्वत: त्याला खुन्नस देते. हा सिन देखिल चित्रपटातिल अनेक हायलाईट शॉट्स पैकी एक आहे. 

४. चित्रपटाची Cinematography उत्कृष्ट. हा संपुर्ण चित्रपट खरंतर दिग्दर्शकाचाच आहे. त्याची sensitivity, संवेदनशिलता अगदी पावला पावला गणिक जाणवते, त्याच्या प्रत्येक फ्रेममधे ह्या दिग्दर्शकाची संपुर्ण निर्मितीवर असलेली पकड, त्याचा intelligence दिसतो. पण तरिही त्याचे आस्तित्व subtle आहे. कुठेही ते कथानक, पात्र आणि इतर कुठल्याही गोष्टीवर हावी होत नाही. 

"हो हे माझच आहे सर्व, पण ह्यातिल प्रत्येक गोष्टीला आपापले फुलण्यास वाव आहे, स्वत:चे आस्तित्व दाखविण्यास वाव आहे" असं दिग्दर्शक सांगुन जातो.

५. चित्रपटातिल शेवटचे दृष्य जे त्या छोट्या मुलावर दिग्दर्शित केले आहे ते अतिशय सुन्न करणारं आणि परिणामकारक. तो सिन तसा सुचणं आणि तो जर तसा पहिल्यांदीच वापरला असेल तर माझा दिग्दर्शकाला सलाम.

आता चित्रपटाचे काही weak points...

1. ह्या चित्रपटाचा मध्यंतर २ तासांनी होतो. तो खुप लांबणीवर टाकलेला आहे. त्यामुळे थोडासा चित्रपटाचा पेस जातो.

२. मध्यंतरापुर्व चित्रपट खुप फ़ास्ट आहे, पण मध्यंतरानंतर तो स्लो होतो. ते खटकतं. कधी कधी तर आता हा कधी संपणार असे वाटुन जाते. मध्यंतर लवकर घेऊन, सेकंड हाफ़ सुद्धा तसाच फ़ास्ट आणि crisp ठेवला तर अजुन मजा आली असती.

३. कुठेतरी टिपिकल स्लो चालणारे आर्ट सिनेमे आणि mass appeal वाले व्यावसायिक सिनेमे ह्यांत गोंधळ झाला आहे. पहिला भाग अगदी व्यावसायिक पद्धतिने घेतलेला आहे, म्हणजे उगिचच, एक एक फ़्रेम , स्क्रिनवर काहीही न घडता कित्येक मिनिटे चालु ठेवुन लोकांना पकवायचं हे आर्ट सिनेमाचे तंत्र पहील्या भागात वापरलेले नाही, पण दुस-या भागात कुठेतरी दोन genre मधे संभ्रम झालेला वाटतो.

आता काही overly hyped points बद्दल

१. मराठीत अशा प्रकारचा चित्रपट कदाचित पहिल्यांदाच अथवा कमी वेळा झाला असेल, पण मी इतकेच raw, रांगडे, अर्थपुर्ण सिनेमे मल्याळम आणि तामिळ भाषेतिल पाहीले आहे. Rather मल्याळम मधिल बहुतांश चित्रपट हे असे इतकेच सच्चे, त्यांच्या मातितले, कुठेही हिंदी चित्रपटांसारखा भडकपणा, glossyness, larger than life characters असले प्रकार मल्याळम चित्रपटात पाहीले नाहीत.

जात - पात वगैरे विषय देखिल तिथे समर्थपणे हाताळलेले आहेत. त्यामुळे मराठीला हा धक्का असला तरी, हि भारतात ह्या प्रकारची प्रथम घडणारी कलाकृती नाही.

Rather, to be honest मला ह्या चित्रपटाचे handling, treatment, genre हे सर्व सर्व साउथच्या चित्रपटांशी साधर्म्य असलेलं वाटलं.

आता जाता जाता....

मी सुरवातीलाच लिहिल्याप्रमाणे मी हा चित्रपट कुठलेही पुर्वग्रह न ठेवता कोरी पाटी घेऊन, माझ्या अनुभव विश्वातुन बघितला. शहरात वाढल्यामुळे, खेडेगावात तर कुठलेही नातेवाईक पण नसल्याने मला हि दुनिया फार दूरची आहे. घरात माझ्यावर जातीपातीचे कुठलेही संस्कार कधिच झाले नाहीत. त्यामुळे हा चित्रपट बघतांना मला त्यात जातिय रंग दिसलाच नाही. दिसली ती फक्त एक भन्नाट, जिगरबाज love story. दोघांमधे आर्थिक स्तर वेगवेगळा आहे आणि त्यामुळे तिची नंतर होणारी ससेहोलपट जाणविली. पण जाती भेद ना कधी मी पाळला, ना त्याचे ज्ञान मला घरच्यांनी दिले आणि त्यामुळे मी जातीच्या राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन हा चित्रपट बघितला. 

दिग्दर्शकाने देखिल कुठेही जात-पात हा केंद्रबिंदु चित्रपटात ठेवला आहे असे वाटले नाही. दोघे जेव्हा कॉलेज मधे स्वत:ची ओळख करुन देतांना संपुर्ण नाव सांगतात, बहुधा खुप subtly दिग्दर्शकाने जात तिथेच establish केली. बाकी चित्रपटात explicitly कुठेही जातीचा उल्लेख नाही आहे. हो शेवट हा मानला तर जातिय संस्थेतून होणाऱ्या कलहाचे outcome असू शकते, पण ते तसे न मानता बघितले तरी फरक पडत नाही.

वैचारिक गुलामगिरी

२०१४ निवडणुक पुर्व आणि निवडणुक उत्तरांत सोशल नेटवर्किंग साईट्स वरील लोकांच्या पोस्ट आणि कमेंट्स वाचुन एक लक्षात आलेली गोष्ट म्हणजे माणसाला जगण्यासाठी कुठल्या ना कुठल्यातरी विचारधारेची, श्रद्धास्थानाची गरज लागतेच.
भले तुम्ही नास्तिक असाल पण नास्तिकाला पण त्याच्या विचारप्रणालीचा गुरु (श्रद्धा स्थान) आणि त्याच्या विचारसरणीचा संप्रदाय हा लागतोच. सगळ्यांचीच एकदम rigid मते.

धर्म, जात, पोटजात, देश, संस्कृति, खंड, वंश, गोत्र, भाषा, पोटभाषा वगैरे वगैरे गोष्टी कमी का होत्या म्हणुन त्यात अजुन एका गोष्टीची भर पडली आहे आणि ती म्हणजे तुमचा राजकिय़ पक्ष.
स्वत:चा राजकीय पक्ष किंवा आणि त्याची बाजु घेउन हिरिरिने भांडणारी मंडळी सोशल नेटवर्किंग साईट्स वर सर्रास मिळतात.

तुम्ही सेक्यूलर असा, धर्मांध असा, कम्युनिस्ट असा, समाजवादी असा, मुलतत्ववादी असा मला सारे एकच भासतात.
कुठली तरी विचारधारा पकडुन (भले मग ती राजकीय अथवा सामजिक विचारधारा असु दे वा धार्मिक विचारधारा असु दे), आंधळेपणाने आपल्या विचारधारेची भक्ती करायची आणि आम्ही तुमच्या पेक्षा किती वेगळे आणि चांगले आहोत ह्यावरुन भांडायचे.
एखाद्या विचारधारेची गुलामगिरी पत्करायची आणि आपले विचार आणि मतं हे वज्रासारखे टणक बनवायचे, जरासुद्धा त्यात लवचिकता, दुस-याचे ऐकुन घेण्याची वृत्ती असले काही नाही. सगळं कसं फक्त black & white... चूक किंवा बरोबर. अरे? मी अशा लोकांना मतिमंद म्हणेन. पण बहुतांश लोकं हे असेच असतात.
आपल्याला नाही बुआ जमत असं... कुणाचं fan होणं सुद्धा जमत नाही... आपल्या स्वभावातचं नाही ते.

कुठलेच विचार आणि कुठलेच पंथ हे नेहमी प्रत्येक परिस्थितीत बरोबर असतातच असे नाही. आणि हे प्रत्येकाला समजले पाहीजे.
आणि विचार कुठलेही असले तरी त्याचे interpretation करणारा माणुस कसा आहे त्याची बौद्धिक कुवत काय आहे किंवा तो आपल्या सोयीनुसार, गरजेनुसार ते twist करुन वापरत तर नाही आहे ना हे देखिल महत्वाचे असते.

सोशल नेटवरकिंग साईट्स प्रचलीत होण्याआधी निवडणुकांचे एव्हडे स्तोम नव्हते. मतदानाच्या दिवशी फार तर फार कुटुंबातील व्यक्ती कुणाला मत देयचे वगैरे माफक एकमेकांशी बोलले तर बोलायचे. राजकारण असे घराघरात आले नव्हते.
मध्यमवर्ग तर राजकिय पक्ष आणि राजकारण ह्या दोन्ही बाबतित फारच उदासिन होता.
पण आता सोशल मिडिया मुळे राजकारण आणि राजकीय पक्ष हे घराघरात पोहोचले आहेत. तुम्ही कुठल्यातरी पक्षाचे असणे हे अगदी जरुरी झाले आहे.

सोशल नेटवर्किंग साईटसवर तुम्हाला कुठला ना कुठला tag असणं जरुरीचे आहे. आणि तुम्हाला इच्छा नसली, तुमची राजकीय मतं नसली तरी तुमच्या पोस्ट वरुन, कमेंट्स वरुन, तुमच्या जातीवरुन तुमचे classification कुठल्या ना कुठल्या पंथात हे लोकं करणारच.

अरे बाबांनो, मला कुठल्याच पक्षाचे, धर्माचे, विचारधारेचे समर्थन करायचे नाही आहे. मी कधी आस्तिक, कधी नास्तिक, कधी समाजवादी, कधी कम्युनीस्ट, कधी कट्टर हिंदुवादी कधी सेक्युलर, कधी राष्ट्र्प्रेमाने भारावलेली तर कधी हे विश्वचि माझे घर म्हणणारी आहे. मला केवळ आणि केवळ स्वत:च्या डोक्याने विचार करायचा आहे, कुठल्याही पंथाची, विचारधारेची गुलामगिरी नाही करायची आहे. पण असा choice च आता available नाही आहे. तुमचे वर्गीकरण केल्याशिवाय हि सोशल मिडीयावरची लोकं स्वस्थ बसणार नाहीत.
दुस-याचे विचार समजुन घेउन, त्याच्या विचारधारणेच्या चष्म्यातुन आपली विचारधारा पडताळुन पहाणे हे फारच बुद्धिमान आणि संयत माणसालाच जमु शकते बाकी सारे कुठल्या ना कुठल्या पंथात मेंढरासारखे फिरत असतात. वेळ जात नाही म्हणुन का, जगण्यासाठी अशा कुबड्यांची गरज असते म्हणुन हि मंडळी अशी अंधानुकरण करत असतात ते कळत नाही.

आणि आश्चर्य ह्याचे वाटते कि मोठे मोठे कलाकार, लेखक आणि दिग्गज मंडळी हि शेवटी कुठल्यातरी पंथातील गुलाम झालेलीच पाहीली मी. वाईट वाटते तेव्हा... पण हिच परिथिती आहे.
माणसाला जगण्यासाठी कुणीतरी गुरु, नेता, कुठलीतरी विचारधारा, कुठलातरी पंथ आणि त्याच्या कुबड्या ह्या लागतातच.
ह्या सर्व कुबड्या नाकारणा-यालाच मी खरे तर नास्तिक म्हणेन.

चांद

मीरा थी शाम कि दिवानी

और मै हु उस चांद कि दिवानी

निकलता है वोह हर पुनम कि रात

शायद मेरा हि दिल बेहलाने

तू ही मेरा यार है, मेरा हमनफ़स है

मेरी हर आह का खामोश पहेरेदार है

तुझसे कौनसे गिले शिकवे

तू ही तोह मेरे हर जख्म की दवां है

तुम्हारी जोगन बनु मै हर अमावस कि रात

तुम्हारे दिदार को तरसती हु मै हर अमावस कि रात

ए चांद अब सुरज भी लगे मुझे दुश्मन मेरा

अब तुही समझा इस दिन को जरा

तुझे हि चुना है मैने मेरा हमसफ़र

जो दे मुझे साथ हर नगर

मुझे किसी और कि क्यु हो तलाश

जब तुम्हारा शितल प्यार है हरदम मेरे साथ

बतादे उन तमाम मेरे आशिकोंको

कोई नही वर्षा-ए-रुह काबिल

वो तो है चांद कि दिवानी

बस वोही है एक उसके काबिल
Varsha

निर्मोही

जिंदगीके इस मोडपर ना किसीसे गिला है ना ही किसीसे शिकवा
ना हि ये जानने कि तमन्ना कि क्या तुमने मुझसे कभी सच में प्यार किया था?
अभी ना वोह पुनम के चांद से शिकवा है कि क्यु नही मेरा हमनफ़ज आज मेरे साथ है
अभी ना वोह हवा से, तारोंसे मेरे यार के लिए कोई संदेसा है
अभी ना वोह बेगानी, अकेली रातोंसे मुझे कुछ केहेना है
अभी ना वोह दिल जलाने, तडपने का कोई शौक है
अभी है तोह सिर्फ़ खुदको जानने कि तलफ़
खुदी से इश्क करने कि चाह
मै हि मजनु, मै हि लैला
मै हि ईश्वर, और मै हि भक्त
Varsha

प्रेम-बीम

तुला काय वाटतं मी तुझ्यावर प्रेम-बीम करते?
चल फ़ुट असं काही नाही
हा तर माझा एक विरंगुळा आहे.
तुझ्याविषय़ी विचार करणे, तुझ्याप्रेमामधे खंगणे हि सगळी ना माझी व्यसनं आहेत,
मनाला रिझविण्याची ती सगळी थेरं आहेत

तुला काय वाटतं मी तुझ्यावर प्रेम-बीम करते?
चल फ़ुट असं काही नाही
प्रेम म्हणजे नेमकी काय रे?
शेवटी सगळॆ स्वत:चीच कुठली तरी गरज भागविण्यासाठी असते सारे
तुला प्रेमपत्र लिहुन आनंद मला मिळतो, तुझ्यावर प्रेम करुन आनंद मला मिळतो,
तुझ्या विरहामधे व्याकुळ होउन, खोल खोल मनाची दरी मी गाठते
पण शेवटी ते मन माझच असतं ना, तो अनुभव माझाच असतो ना?

तुला काय वाटतं मी तुझ्यावर प्रेम-बीम करते?
चल फ़ुट असं काही नाही
तुझ्या भेटीनंतर माझ्या मनात शिल्लक राहीलेला तू मला बरेच काही देतो,
तो तुझ्यापेक्षा ब-याच वेळा वेगळा असतो
म्हणजे काय माझ्या मनातला तू शेवटी वेगळाच ना?
 तू तर फ़क्त एक निमित्त
शेवटी मीच, माझ्यासाठीच, माझ्या आत्म्यासाठीच
बाकी सारे शून्य

वर्षा २५.९.१२

यादें

यादोंका एक अच्छा है
वोह कभी बुढी नही होती
यादें देनेवाले बुढे हो जाते है, बदल भी जाते है
लेकीन यादे हमेशा जवां रहती है!

मुझे यादों मे रहना
ही अच्छा लगता है
क्युंकी यादें हमेशा मेरी होती है
अत्तर कि तरह वह अपनी खुशबु
बरकरार रखती है!

वर्षा ... Varsha 05-Jul-11

एक चित्र

एक होतं चित्र
आभासांच्या रंगात रंगविलेले
मुक्या भावनांना घेउन सजविलेले
स्वप्नांच्या गावाची सैर घडविणारे
ते होते एक अलौकीक चित्र

धुसर किनारे, अदृष्य लाटा
आणि आसमतांत भरलेले ते मधुर गीत
पण हे काय झालं, आभास विरले
आणि सत्याच्या रंगात मिसळुन गेले.
अदृष्य लाटांना आले सत्याच्या लाटेचे रंग
एव्हाना त्या सुंदर चित्राने कधी विद्रुप रुप धारण केले ते कळाले देखिल नाही.

वर्षा (Varsha 28-5-2011)
२८-५-११

पिक्चर परफेक्ट

सगळं कसं पिक्चर परफेक्ट आहे त्यांचं
छान घर, घरात फर्निचर
फ़र्निचरवर एक फोटो फ़्रेम
फ्रेममधे एक पिक्चर परफेक्ट फोटो
फोटोत नवरा-बायको-मुले ह्यांचा हसरा चेहरा
सगळ कसं अगदी परिकथेतल्या सारखे पिक्चर परफेक्ट
पण....
त्याच पिक्चर परफेक्ट घरात अजुन पण कुणीतरी रहातं
किंबहुना त्याचं आस्तित्व घरभर आहे
प्रामुख्याने आहे
पण बसं फोटॊ काढतांना त्यांनी त्याला मात्र बोलविले नाही.
तो आला तर मग फोटो पिक्चर परफेक्ट येणार नाही ना
आणि मग संसार सुद्धा पिक्चर परफेक्ट दिसणार नाही.
शेवटी त्यांना ह्या जगाच्या शोकेस मधे उभे रहायचे आहे
आणि शोकेस मधे फक्त आकर्षक गोष्टींनाच स्थान असते

Varsha

सुनामी

पुन्हा पुन्हा तू येतोस
तुझा मीट्ट अंधार,
गडद काळोख घेउन
पुन्हा पुन्हा ते पाशवी,
ऋद्र, आक्राळ -विक्राळ विद्रुप क्षण होऊन
पुन्हा मी लढते, जीव तोडुन
सत्याची अखंड तेवणारी ज्योत घेऊन,
स्वत:तील सत्व जपत
तू घोंघावत येतोस सुनामी सारखा
आपल्या आक्राळ विक्राळ, विद्रुप विनाशकारी लाटेत
मला संपवून टाकायला
पण मी जिवाच्या आकांताने लढते
स्वत:च्या आत्म्यात तेवणा-या सत्याच्या ज्योतीच्या आधाराने
लढते लढते लढते
त्या आक्राळ विक्राळ विनाशकारी सुनामीला
पुन्हा एकदा परतवून लावते
माझा मेंदु पुन्हा थोडा मरतो
पण मी जिवंत रहाते
आणि पुन्हा मी त्या जिवनरुपी वेताळाला
खांद्यावर घेवुन पुढील प्रवासाला निघते

Varsha

ती अंधार पोकळी

त्या अंधार पोकळीचे आणि माझे नाते तसे जुनेच. शाळेत असल्यापासुनच मला स्टेजवरील त्या अंधार पोकळीचे खुप आकर्षण होते.

लहानपणापासुनच मी फार एकलकोंडी. तासनतास एकटं रहाण्यात मला काहीच वाटायचं नाही, उलटं एकटं रहाणं आवडायचं. मित्र-मैत्रिणी देखिल अगदी मोजक्याच. मग माझी डायरी हिच माझी सखी होती. अगदी लिहीता – वाचता यायला लागलं त्या वयापासुन मी कविता, लेख व मनातील गुपितं माझ्या डायरीत लिहायला लागले. मनातलं कुठेतरी व्यक्त करायचं ठिकाण म्हणजे माझी डायरी, माझ्या कविता.

एरवी लोकांसमोर फारसं बोलता पण न येणारी मी शाळेतील नाटकांमधुन मात्र बिन्धास्त व उत्तम कामं करायची. एकांकीका स्पर्धा, कथाकथन, वक्तृत्व, नाच, गाणे ह्या सर्व शाळेतील activities मधे माझा नेहमी पहीला नंबर असायचा. स्टेजवर गेल्यावर आपल्याला एक वेगळीच शक्ती प्राप्त होते, लोकांनी टाळ्या वाजविल्यावर एक नशा, झिंग चढते ह्याची अनुभुती मला अगदी लहानवयातच आली.

काय असतं त्या स्टेजवर, रंगमंचावर असं? काय अशी अनामिक शक्ती असते ज्याची मला झिंग चढते? अजुनही आठवतो तो ’कैकयी चा पहीला प्रयोग, स्टॆजवर प्रवेश केला, पडदा उघडला आणि समोर तो काळोख. अंगावर रोमांचं उभे राहीले होते आणि त्या अंधाराशी माझं तत्काल नातं जोडलं गेलं होतं. एका प्रियकर आणि प्रेयसीचं जोडलं जातं तसं. मी माझे संवाद बोलु लागले, स्वत:ला पार विसरुन गेले होते, भुमिकेशी तल्लीन होऊन आणि त्या अंधार पोकळीशी मनसोक्त गप्पा मारत होते. जणुकाही तो अंधार म्हणजे माझा आत्मा माझा सखा होता आणि मनात दबुन राहीलेलं सारं काही मला त्याच्याबरोबर share करायंचं होतं. आता डायरीची जागा फक्त अंधाराने घेतली होती. एका संवेदनशील प्रसंगानंतर प्रेक्षकांनी दिलेल्या टाळ्या आणि मनसोक्त दाद म्हणजे खरंतर कलाकारासाठी ते एक tonic असतं. बस्सं फक्त त्या नशेसाठी, ती दाद पुन्हा मिळविण्यासाठी पुन्हा त्या रंगमंचावर जावसं वाटतं, नशा असते ती. It is an addiction.

एक उत्तम अभिनेता हा नेहमी रोजच्या जीवनात एक अतिशय लाजरा, introvert माणुस असतो. म्हणजे ब-याच वेळा अशा प्रतिक्रीया लोकांकडुन ऐकायला येतात, ’अरे बाप रे हा अभिनय करतो, शाळेत असतांना तर कधी तोंड उघडुन बोलायचा देखिल नाही. माझ्या बाबतीत देखिल ते खरं होतं. शाळेत, college मधे मी खुप शांत मुलगी होते. २ वाक्यांच्या पलीकडे मला संवाद देखिल साधता येयचा नाही पण तीच मी नाटकांमधुन मात्र वेगवेगळ्या भुमिका साकारु शकत होते. ज्या माझ्या स्वभावाच्या (म्हणजे लोकांना माहीत असलेल्या स्वभावाच्या) एकदम विरुद्ध होत्या. म्हणजे एकदम बिन्धास्त, extrovert, outgoing मुलीची भुमिका असो वा एखादे निगेटिव्ह पात्र (–ve character) असो, मी ते कन्व्हिन्सिंगली convincingly करु शकत होते.

मजा येते अशी भुमिका करतांना ज्यातिल पात्र हे आपल्या स्वभावाच्या एकदम विरुद्ध असतं. पण खरं सांगु हि सारी पात्र कुठे ना कुठे तरी आपल्यात, प्रत्येकात दडलेली असतात. आपण त्यांना आपल्यात कुठेतरी दडवुन ठेवलेलं असतं आणि रंगमंचावर गेल्यावर त्यांना त्या दडवुन ठेवलेल्या पात्रांना बाहेर मुक्त सोडायचे असते. बसं त्या रंगमंचावर पाउल ठेवलं कि मुक्त करायचं असतं स्वत:ला सा-या बंधनातुन, पाशातुन, बेगडी संस्कारातुन आणि प्रवेश करायचा असतो एका काल्पनिक दुनियेत. परकाया प्रवेश किंवा मी तर म्हणेन आपल्यात दडवुन ठेवलेल्या पात्राला आपल्यातुन मुक्त करायचं असतं आणि त्याला रंगमंचावर त्यातिल पात्रांमधे मुक्त संचार करु देयचा असतो.
असं वागलं तर लोकं काय म्हणतील, तसं केलं तर किती वाईट दिसेल अश्या योग्य- अयोग्यतेच्या सर्व बंधनातुन मुक्त असतं ते रंगमंचावरील वास्तव्य. बस स्वत:तुन मुक्त केलेल्या त्या पात्राला सोबत घेवुन एक वेगळीच दुनिया आयुष्य अनुभवायचं असतं. हो पण त्या मुक्त संचार करणा-या आपल्यातील पात्राला दिशा दाखविण्याचे आणि वेळप्रसंगी त्याला काबुत ठेवण्याचे काम देखिल आपल्यातील मुळ आपल्याला करावे लागते. कधीकधी खुप भावना अनावर होवुन आपण भुमिकेत खुप जास्त तल्लीन होण्याची शक्यता असते पण तेव्हा स्वत:वर थोडा ताबा ठेवावा लागतो.

कधी कधी वाटतं, मुखवटा कुठला असतो, रोज जगात वावरतांना घालतो तो का रंगमंचावर चढवतो तो? रंगमंचावर आपण मुखवटा चढवितो का काढतो?

कलेचा कुठलाही प्रकार मग ते नृत्य असो वा संगित असो वा नाटक, चित्रकला असो, कविता असो कलाकारासाठी आणि त्या कलेचा आस्वाद घेणा-या प्रेक्षकासाटी कला हि एक catharsis करणारी घटना असते.
आपल्यातील दु:ख, आनंद, प्रेमभावना किंवा इतर तीव्र स्वरुपातील भावना ज्या कलाकाराला अंतर्मुख होण्यास भाग पाडतात त्या तो कलेच्या माध्यमातुन उतरवितो.
ब-य़ाचवेळा ह्या भावना वैश्विक असतात, त्या भावनाकल्लोळामधुन, दु:खामधुन प्रत्येक माणुस कधी ना कधी गेलेला असतो. कलाकार फक्त आपली संवेदना आणि अनुभव कलेच्या माध्यमातुन प्रकट करु शकतो. अशाप्रकारे व्यक्त होणारे प्रकटीकरण जेव्हा प्रेक्षक, वाचक आपल्या स्वत:च्या संवेदना, अनुभवांशी रिलेट करु शकतात त्याचवेळी ते प्रकटीकरण त्याला देखिल तितकेच आंनद देवुन जाते.

बसं आज हे सर्व असेच लिहावेसे वाटले. आज २-३ वर्षांत मी नाटकांत काम केलेले नाही आहे आणि प्रत्येकवेळी जेव्हा मी एखादा कार्यक्रम बघायला जाते तेव्हा तेव्हा तो रंगमंच मला आपल्याकडॆ खुणावतो. मी देखिल व्याकुळते, एखादी प्रेयसी प्रियकराला भेटण्यासाठी जेव्हडी व्याकुळेल तेव्हडीच.

सपने

सपने भी आजकल वास्तव जैसे आते है,
सपनॊंने भी अगर सपनापन छोडा,
तो आदमी जाए तो जाए कहा?

वास्तव का एक है वोह कभी अपनी पहचान खोता नही,
भुलेसेभी वोह कभी सपनोंकी तरहा अच्छा होता नही,
पर आजकल सपनेभी अपनी अच्छाई छोडने लगे है,
दो पल के सुकुन की अब वोह भी किंमत मांगने लगे है !

(Varsha - 27th Nov 10)

चारोळ्या (’तू’)

तुझ्यासमोर गळुन पडलेले शब्द
कवितेत मात्र चुरुचुरु बोलु लागतात
तुझ्यासमोर लपणा-या भावना
कवितेत मात्र ओसंडुन वाहु लागतात

तू दुरुन दिसतांच
मी शब्दांची जुळवाजुळव करायला लागते.
पण तू जवळ येतांच
शब्दांना निपचित पडलेलं बघते.

तू येतोस
आणि माझे चराचर पुलकित होते
तू जातोस
आणि ते उजाड माळरान होते

तुझ्या प्रेमामधे खंगणं
हे आता माझे व्यसन झाले आहे
खरंतर हि आता
स्वत:ला हवीहवीशी वाटणारीच गोष्ट झाली आहे

Varsha

आभास

तुझं माझं नातच आभासांचं
कधी खूप खूप खोल वाटणारं,
थेट जाउन हृदयाला भिडणारं,
काळजाला हात घालणारं,
पण कधी क्षणात उथळ होणारं,
अनोळखी वाटणारं !

मग खरं काय असतं ?
ते खूप खोलवर घाव घालणारं,
हृदयाला साद घालणारं ?
का पाण्याची वाफ व्हावी
त्याप्रमाणे क्षणात उडून जाणारं ?
शेवटी आभासच सारे !
त्यात खरं काय आणि खोटं काय !

तुझं माझं नातच आभासांचं
शब्दांशिवायच भावना बोलणारं,
मुकेपणानेच एकमेकांना साद घालणारं,
हुरहुर लावणारं, धुंदी आणणारं,

पण कधी कधी हे मुकेपणसुद्धा बोलेनासं होतं
निशब्दता पण अनोळखी होते.
मग खरं काय असतं ?
ते मुकेपणातून प्रेम बरसणं ?
की ती अनोळखी निशब्दता ?
शेवटी आभासच सारे !
त्यात खरं काय आणि खोटं काय !

Varsha

प्रेमबन

कळीचे उमलणे, बहरणे
तिच्या हाती नव्हते
प्रेमबनातील तिचे आस्तित्वच तिच्या हाती नव्हते.

भ्रमराने यावे, प्रेम बरसुन जावे,
तिला उमलावे, तिने झंकारुन जावे
भ्रमराचे हे येणे , तिला उमलवणे
तिच्या हाती नव्हते,
प्रेमबनातील तिचे आस्तित्वच तिच्या हाती नव्हते.

भ्रमराने मग तिला सोडुन जावे
तिला दु:खात बुडवुन टाकावे
भ्रमराचे हे सोडुन जाणे, तिला कोमेजवणे
तिच्या हाती नव्हते.
प्रेमबनातील तिचे आस्तित्वच तिच्या हाती नव्हते.

पुन्हा नविन भ्रमराचे येणे, पुन्हा प्रेमात डुंबणे
पुन्हा खंगणे आणि पुन्हा कोमेजणे
सारे कसे क्रमाने, नियमाने घडत होते
जरी ते घडणे तिच्या हाती नव्हते
प्रेमबनातील तिचे आस्तित्वच तिच्या हाती नव्हते.

भ्रमराने एका फुलावरुन दुसर्‍या फुलावर जाणे
हा देखिल प्रेमबनाचाच नियम होता,
येणारा भ्रमर जाणार आहे
हे माहीत असुनही आकंठ त्याच्या प्रेमात स्वतःला झोकुन देणे
हेही तिच्या हाती नव्हते.
प्रेमबनातील तिचे आस्तित्वच तिच्या हाती नव्हते.

कधीतरी ह्या प्रेमबनानी नियम सोडुन वागावे
कधीतरी प्रेमबनात एकातरी भ्रमराने
फक्त तिच्याच जवळ रहावे
असे कळीला वाटे
पण तसे होणेही तिच्या हाती नव्हते
प्रेमबनाचे हे नियम असे आखणे, बदलणे तिच्या हाती नव्हते
प्रेमबनातील तिचे आस्तित्वच तिच्या हाती नव्हते.

मग कधीतरी एक पांथस्थ आला,
त्याने त्या फुलाला तोडले आणि देवाला अर्पण केले
प्राण सोडता सोडता फुलाला उमगले
कळीला पुन्हा पुन्हा बहरविणारा, फुलविणारा भ्रमर कुणीही असु देत,
पण त्या प्रेमभावना मात्र प्रत्येकवेळी सारख्याच होत्या
चिरंतन होत्या आणि तिच्याच होत्या
आता त्याचे निर्माल्य झाले होते
पण असे निर्माल्य होणे
हेही तिच्या हाती नव्हते
प्रेमबनातील तिचा अंत देखिल तिच्या हाती नव्हता.

Varsha