Saturday, May 14, 2016

सैराट --- एक झिंगाट अनुभव

असं म्हणतात कि कुठलिही निर्मिती एकदा लोकांना अर्पण केली कि ती लोकांची होऊन जाते. प्रत्येक जण तिला आपापल्या मनचक्षुंनी, आपापल्या अनुभव विश्वातुन आणि पर्यायाने आलेल्या पुर्वग्रहातुन, आपापल्या कुवतीनुसार बघतो. आपापले अर्थ काढतो आणि त्याचा आस्वाद घेतो.

’सैराट’ मला असाच बघायचा होता, पुर्णपणे मोकळी, कोरी पाटी घेउन. कुठल्याही गोष्टीचा कुठलाही अर्थ न लावता, जस दिसेल तस फक्त मेंदुमधे record करत, त्याचे कुठलेही analysis न करता बघायचा होता.
आणि मी तसाच बघितला. आवडला. खरंच आवडला. त्यातिल एक एक फ्रेम तुमच्या मेंदुवर अतिशय ठळक impression पाडत जाते, तुम्हाला नको असेल तरिही. तुम्ही अचंबित होत जातात, कि अरे ह्यातिल विश्व माझ्या विश्वाच्या खूप खूप दूरचे आहे, हे असे मी कधी अनुभवलेले नाही, पाहीलेले नाही, आणि तरिही मला ते भावतं आहे.

चित्रपटाच्या जमेच्या बाजु आणि काही highlight scenes असे....
१. त्याचा Rawness. कुठल्याही प्रतिथयश कलाकाराला, अथवा acting school मधुन शिकुन आलेल्या कलाकारांना घेउन कचकड्याचे गावचे वातावरण तयार केलेले नाही. अगदी संपुर्ण cast (except ज्योती सुभाष) अशी थेट त्याच गावातुन उचललेली. हे त्या चित्रपटाचे वैशिष्ठ आहे. कोणी स्मिता पाटील, नंदिता दास, शबाना आझमी अथवा तत्सम कसलेल्या अभिनेत्री अथवा, नसिर, ओम किंवा तत्सम कसलेले अभिनेते नाहीत.
तरिही सर्वांचा उत्कृष्ट अभिनय.
२. हिरो आणि हिरोईन दोघेही अतिशय आवडले. आर्ची (रिंकु) तर आहेच छान, तिचे कौतुकही होते आहे, पण मला तर परशा पण खुप आवडला.
३. सगळ्या रुढ नायिकेच्या कल्पनांना झुगारुन देणारी, बिन्धास्त आर्ची. बुलेट, ट्रॆक्टर चालविणारी, घोडसवारी करणारी आणि पिस्तोल देखिल चालविणारी आर्ची हि खरोखर वाघिण आहे. नायकाला बिन्धास्त response देणारी, आव्हान देणारी रांगडी आर्ची कुणालाही भावेल, भुरळ पाडेल अशिच आहे.
हि नायिका खरे तर बिन्धास्त आणि नायक लाजरा बुजरा कवी मनाचा आहे. म्हणजे नायिका हिच खरी चित्रपटाची हिरो आहे (रुढार्थाने मान्य ’हिरो’ च्या व्याख्येनुसार).
लग्न झाल्यानंतरही, हैद्राबादला जेव्हा एक मवाली मुलगा तिच्याकडे टक लावुन बघत असतो तेव्हा कुठेही घाबरुन न जाता, परशाला न उमगु देता, स्वत: त्याला खुन्नस देते. हा सिन देखिल चित्रपटातिल अनेक हायलाईट शॉट्स पैकी एक आहे. 
४. चित्रपटाची Cinematography उत्कृष्ट. हा संपुर्ण चित्रपट खरंतर दिग्दर्शकाचाच आहे. त्याची sensitivity, संवेदनशिलता अगदी पावला पावला गणिक जाणवते, त्याच्या प्रत्येक फ्रेममधे ह्या दिग्दर्शकाची संपुर्ण निर्मितीवर असलेली पकड, त्याचा intelligence दिसतो. पण तरिही त्याचे आस्तित्व subtle आहे. कुठेही ते कथानक, पात्र आणि इतर कुठल्याही गोष्टीवर हावी होत नाही. 
"हो हे माझच आहे सर्व, पण ह्यातिल प्रत्येक गोष्टीला आपापले फुलण्यास वाव आहे, स्वत:चे आस्तित्व दाखविण्यास वाव आहे" असं दिग्दर्शक सांगुन जातो.
५. चित्रपटातिल शेवटचे दृष्य जे त्या छोट्या मुलावर दिग्दर्शित केले आहे ते अतिशय सुन्न करणारं आणि परिणामकारक. तो सिन तसा सुचणं आणि तो जर तसा पहिल्यांदीच वापरला असेल तर माझा दिग्दर्शकाला सलाम.

आता चित्रपटाचे काही weak points...
1. ह्या चित्रपटाचा मध्यंतर २ तासांनी होतो. तो खुप लांबणीवर टाकलेला आहे. त्यामुळे थोडासा चित्रपटाचा पेस जातो.
२. मध्यंतरापुर्व चित्रपट खुप फ़ास्ट आहे, पण मध्यंतरानंतर तो स्लो होतो. ते खटकतं. कधी कधी तर आता हा कधी संपणार असे वाटुन जाते. मध्यंतर लवकर घेऊन, सेकंड हाफ़ सुद्धा तसाच फ़ास्ट आणि crisp ठेवला तर अजुन मजा आली असती.
३. कुठेतरी टिपिकल स्लो चालणारे आर्ट सिनेमे आणि mass appeal वाले व्यावसायिक सिनेमे ह्यांत गोंधळ झाला आहे. पहिला भाग अगदी व्यावसायिक पद्धतिने घेतलेला आहे, म्हणजे उगिचच, एक एक फ़्रेम , स्क्रिनवर काहीही न घडता कित्येक मिनिटे चालु ठेवुन लोकांना पकवायचं हे आर्ट सिनेमाचे तंत्र पहील्या भागात वापरलेले नाही, पण दुस-या भागात कुठेतरी दोन genre मधे संभ्रम झालेला वाटतो.
आता काही overly hyped points बद्दल
१. मराठीत अशा प्रकारचा चित्रपट कदाचित पहिल्यांदाच अथवा कमी वेळा झाला असेल, पण मी इतकेच raw, रांगडे, अर्थपुर्ण सिनेमे मल्याळम आणि तामिळ भाषेतिल पाहीले आहे. Rather मल्याळम मधिल बहुतांश चित्रपट हे असे इतकेच सच्चे, त्यांच्या मातितले, कुठेही हिंदी चित्रपटांसारखा भडकपणा, glossyness, larger than life characters असले प्रकार मल्याळम चित्रपटात पाहीले नाहीत.
जात - पात वगैरे विषय देखिल तिथे समर्थपणे हाताळलेले आहेत. त्यामुळे मराठीला हा धक्का असला तरी, हि भारतात ह्या प्रकारची प्रथम घडणारी कलाकृती नाही.
Rather, to be honest मला ह्या चित्रपटाचे handling, treatment, genre हे सर्व सर्व साउथच्या चित्रपटांशी साधर्म्य असलेलं वाटलं.
आता जाता जाता....
मी सुरवातीलाच लिहिल्याप्रमाणे मी हा चित्रपट कुठलेही पुर्वग्रह न ठेवता कोरी पाटी घेऊन, माझ्या अनुभव विश्वातुन बघितला. शहरात वाढल्यामुळे, खेडेगावात तर कुठलेही नातेवाईक पण नसल्याने मला हि दुनिया फार दूरची आहे. घरात माझ्यावर जातीपातीचे कुठलेही संस्कार कधिच झाले नाहीत. त्यामुळे हा चित्रपट बघतांना मला त्यात जातिय रंग दिसलाच नाही. दिसली ती फक्त एक भन्नाट, जिगरबाज love story. दोघांमधे आर्थिक स्तर वेगवेगळा आहे आणि त्यामुळे तिची नंतर होणारी ससेहोलपट जाणविली. पण जाती भेद ना कधी मी पाळला, ना त्याचे ज्ञान मला घरच्यांनी दिले आणि त्यामुळे मी जातीच्या राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन हा चित्रपट बघितला. 
दिग्दर्शकाने देखिल कुठेही जात-पात हा केंद्रबिंदु चित्रपटात ठेवला आहे असे वाटले नाही. दोघे जेव्हा कॉलेज मधे स्वत:ची ओळख करुन देतांना संपुर्ण नाव सांगतात, बहुधा खुप subtly दिग्दर्शकाने जात तिथेच establish केली. बाकी चित्रपटात explicitly कुठेही जातीचा उल्लेख नाही आहे. हो शेवट हा मानला तर जातिय संस्थेतून होणाऱ्या कलहाचे outcome असू शकते, पण ते तसे न मानता बघितले तरी फरक पडत नाही.

Tuesday, June 02, 2015

वैचारिक गुलामगिरी

२०१४ निवडणुक पुर्व आणि निवडणुक उत्तरांत सोशल नेटवर्किंग साईट्स वरील लोकांच्या पोस्ट आणि कमेंट्स वाचुन एक लक्षात आलेली गोष्ट म्हणजे माणसाला जगण्यासाठी कुठल्या ना कुठल्यातरी विचारधारेची, श्रद्धास्थानाची गरज लागतेच.
भले तुम्ही नास्तिक असाल पण नास्तिकाला पण त्याच्या विचारप्रणालीचा गुरु (श्रद्धा स्थान) आणि त्याच्या विचारसरणीचा संप्रदाय हा लागतोच. सगळ्यांचीच एकदम rigid मते.

धर्म, जात, पोटजात, देश, संस्कृति, खंड, वंश, गोत्र, भाषा, पोटभाषा वगैरे वगैरे गोष्टी कमी का होत्या म्हणुन त्यात अजुन एका गोष्टीची भर पडली आहे आणि ती म्हणजे तुमचा राजकिय़ पक्ष.
स्वत:चा राजकीय पक्ष किंवा आणि त्याची बाजु घेउन हिरिरिने भांडणारी मंडळी सोशल नेटवर्किंग साईट्स वर सर्रास मिळतात.

तुम्ही सेक्यूलर असा, धर्मांध असा, कम्युनिस्ट असा, समाजवादी असा, मुलतत्ववादी असा मला सारे एकच भासतात.
कुठली तरी विचारधारा पकडुन (भले मग ती राजकीय अथवा सामजिक विचारधारा असु दे वा धार्मिक विचारधारा असु दे), आंधळेपणाने आपल्या विचारधारेची भक्ती करायची आणि आम्ही तुमच्या पेक्षा किती वेगळे आणि चांगले आहोत ह्यावरुन भांडायचे.
एखाद्या विचारधारेची गुलामगिरी पत्करायची आणि आपले विचार आणि मतं हे वज्रासारखे टणक बनवायचे, जरासुद्धा त्यात लवचिकता, दुस-याचे ऐकुन घेण्याची वृत्ती असले काही नाही. सगळं कसं फक्त black & white... चूक किंवा बरोबर. अरे? मी अशा लोकांना मतिमंद म्हणेन. पण बहुतांश लोकं हे असेच असतात.
आपल्याला नाही बुआ जमत असं... कुणाचं fan होणं सुद्धा जमत नाही... आपल्या स्वभावातचं नाही ते.

कुठलेच विचार आणि कुठलेच पंथ हे नेहमी प्रत्येक परिस्थितीत बरोबर असतातच असे नाही. आणि हे प्रत्येकाला समजले पाहीजे.
आणि विचार कुठलेही असले तरी त्याचे interpretation करणारा माणुस कसा आहे त्याची बौद्धिक कुवत काय आहे किंवा तो आपल्या सोयीनुसार, गरजेनुसार ते twist करुन वापरत तर नाही आहे ना हे देखिल महत्वाचे असते.

सोशल नेटवरकिंग साईट्स प्रचलीत होण्याआधी निवडणुकांचे एव्हडे स्तोम नव्हते. मतदानाच्या दिवशी फार तर फार कुटुंबातील व्यक्ती कुणाला मत देयचे वगैरे माफक एकमेकांशी बोलले तर बोलायचे. राजकारण असे घराघरात आले नव्हते.
मध्यमवर्ग तर राजकिय पक्ष आणि राजकारण ह्या दोन्ही बाबतित फारच उदासिन होता.
पण आता सोशल मिडिया मुळे राजकारण आणि राजकीय पक्ष हे घराघरात पोहोचले आहेत. तुम्ही कुठल्यातरी पक्षाचे असणे हे अगदी जरुरी झाले आहे.

सोशल नेटवर्किंग साईटसवर तुम्हाला कुठला ना कुठला tag असणं जरुरीचे आहे. आणि तुम्हाला इच्छा नसली, तुमची राजकीय मतं नसली तरी तुमच्या पोस्ट वरुन, कमेंट्स वरुन, तुमच्या जातीवरुन तुमचे classification कुठल्या ना कुठल्या पंथात हे लोकं करणारच.

अरे बाबांनो, मला कुठल्याच पक्षाचे, धर्माचे, विचारधारेचे समर्थन करायचे नाही आहे. मी कधी आस्तिक, कधी नास्तिक, कधी समाजवादी, कधी कम्युनीस्ट, कधी कट्टर हिंदुवादी कधी सेक्युलर, कधी राष्ट्र्प्रेमाने भारावलेली तर कधी हे विश्वचि माझे घर म्हणणारी आहे. मला केवळ आणि केवळ स्वत:च्या डोक्याने विचार करायचा आहे, कुठल्याही पंथाची, विचारधारेची गुलामगिरी नाही करायची आहे. पण असा choice च आता available नाही आहे. तुमचे वर्गीकरण केल्याशिवाय हि सोशल मिडीयावरची लोकं स्वस्थ बसणार नाहीत.
दुस-याचे विचार समजुन घेउन, त्याच्या विचारधारणेच्या चष्म्यातुन आपली विचारधारा पडताळुन पहाणे हे फारच बुद्धिमान आणि संयत माणसालाच जमु शकते बाकी सारे कुठल्या ना कुठल्या पंथात मेंढरासारखे फिरत असतात. वेळ जात नाही म्हणुन का, जगण्यासाठी अशा कुबड्यांची गरज असते म्हणुन हि मंडळी अशी अंधानुकरण करत असतात ते कळत नाही.

आणि आश्चर्य ह्याचे वाटते कि मोठे मोठे कलाकार, लेखक आणि दिग्गज मंडळी हि शेवटी कुठल्यातरी पंथातील गुलाम झालेलीच पाहीली मी. वाईट वाटते तेव्हा... पण हिच परिथिती आहे.
माणसाला जगण्यासाठी कुणीतरी गुरु, नेता, कुठलीतरी विचारधारा, कुठलातरी पंथ आणि त्याच्या कुबड्या ह्या लागतातच.
ह्या सर्व कुबड्या नाकारणा-यालाच मी खरे तर नास्तिक म्हणेन.


Thursday, March 20, 2014

चांद

मीरा थी शाम कि दिवानी
और मै हु उस चांद कि दिवानी
निकलता है वोह हर पुनम कि रात
शायद मेरा हि दिल बेहलाने

तू ही मेरा यार है, मेरा हमनफ़स है
मेरी हर आह का खामोश पहेरेदार है
तुझसे कौनसे गिले शिकवे
तू ही तोह मेरे हर जख्म की दवां है

तुम्हारी जोगन बनु मै हर अमावस कि रात
तुम्हारे दिदार को तरसती हु मै हर अमावस कि रात
ए चांद अब सुरज भी लगे मुझे दुश्मन मेरा
अब तुही समझा इस दिन को जरा

तुझे हि चुना है मैने मेरा हमसफ़र
जो दे मुझे साथ हर नगर
मुझे किसी और कि क्यु हो तलाश
जब तुम्हारा शितल प्यार है हरदम मेरे साथ

बतादे उन तमाम मेरे आशिकोंको
कोई नही वर्षा-ए-रुह काबिल
वो तो है चांद कि दिवानी
बस वोही है एक उसके काबिल
Varsha



Friday, July 19, 2013

निर्मोही

जिंदगीके इस मोडपर ना किसीसे गिला है ना ही किसीसे शिकवा
ना हि ये जानने कि तमन्ना कि क्या तुमने मुझसे कभी सच में प्यार किया था?
अभी ना वोह पुनम के चांद से शिकवा है कि क्यु नही मेरा हमनफ़ज आज मेरे साथ है
अभी ना वोह हवा से, तारोंसे मेरे यार के लिए कोई संदेसा है
अभी ना वोह बेगानी, अकेली रातोंसे मुझे कुछ केहेना है
अभी ना वोह दिल जलाने, तडपने का कोई शौक है
अभी है तोह सिर्फ़ खुदको जानने कि तलफ़
खुदी से इश्क करने कि चाह
मै हि मजनु, मै हि लैला
मै हि ईश्वर, और मै हि भक्त
Varsha

Tuesday, September 25, 2012

प्रेम-बीम

तुला काय वाटतं मी तुझ्यावर प्रेम-बीम करते?
चल फ़ुट असं काही नाही
हा तर माझा एक विरंगुळा आहे.
तुझ्याविषय़ी विचार करणे, तुझ्याप्रेमामधे खंगणे हि सगळी ना माझी व्यसनं आहेत,
मनाला रिझविण्याची ती सगळी थेरं आहेत

तुला काय वाटतं मी तुझ्यावर प्रेम-बीम करते?
चल फ़ुट असं काही नाही
प्रेम म्हणजे नेमकी काय रे?
शेवटी सगळॆ स्वत:चीच कुठली तरी गरज भागविण्यासाठी असते सारे
तुला प्रेमपत्र लिहुन आनंद मला मिळतो, तुझ्यावर प्रेम करुन आनंद मला मिळतो,
तुझ्या विरहामधे व्याकुळ होउन, खोल खोल मनाची दरी मी गाठते
पण शेवटी ते मन माझच असतं ना, तो अनुभव माझाच असतो ना?

तुला काय वाटतं मी तुझ्यावर प्रेम-बीम करते?
चल फ़ुट असं काही नाही
तुझ्या भेटीनंतर माझ्या मनात शिल्लक राहीलेला तू मला बरेच काही देतो,
तो तुझ्यापेक्षा ब-याच वेळा वेगळा असतो
म्हणजे काय माझ्या मनातला तू शेवटी वेगळाच ना?
 तू तर फ़क्त एक निमित्त
शेवटी मीच, माझ्यासाठीच, माझ्या आत्म्यासाठीच
बाकी सारे शून्य

वर्षा २५.९.१२

Wednesday, July 13, 2011

यादें

यादोंका एक अच्छा है
वोह कभी बुढी नही होती
यादें देनेवाले बुढे हो जाते है, बदल भी जाते है
लेकीन यादे हमेशा जवां रहती है!

मुझे यादों मे रहना
ही अच्छा लगता है
क्युंकी यादें हमेशा मेरी होती है
अत्तर कि तरह वह अपनी खुशबु
बरकरार रखती है!

वर्षा ... Varsha 05-Jul-11

Saturday, May 28, 2011

एक चित्र

एक होतं चित्र
आभासांच्या रंगात रंगविलेले
मुक्या भावनांना घेउन सजविलेले
स्वप्नांच्या गावाची सैर घडविणारे
ते होते एक अलौकीक चित्र

धुसर किनारे, अदृष्य लाटा
आणि आसमतांत भरलेले ते मधुर गीत
पण हे काय झालं, आभास विरले
आणि सत्याच्या रंगात मिसळुन गेले.
अदृष्य लाटांना आले सत्याच्या लाटेचे रंग
एव्हाना त्या सुंदर चित्राने कधी विद्रुप रुप धारण केले ते कळाले देखिल नाही.

वर्षा (Varsha 28-5-2011)
२८-५-११